Kelas 12 (Gamelan Jawa)

GAMELAN JAWA

➡PANGERTEN GAMELAN JAWA

Gamelan jawa iku salah jinis corak gamelan sing urip nang Jawa Tengah uga Yogyakarta lan sebageyan Jawa Wetan. Musik gamelan Jawa iki beda karo musik gamelan saka daerah liya. Musik gamelan Jawa lumrahe nduwe nada luwih lembut lan luwih alon. Beda karo musik gamelan Bali sing nduwe nada luwih cepet, uga gamelan Sundha sing rasa musike banget lan didhominasi swara suling. Gamelan Jawa iku nduwe gatra-gatra pentatonis lan nduweni 2 laras, yaiku laras slendro lan laras pelog. Laras slendro nduweni urutan gatra-gatra 1 2 3 5 6 (ji ro lu ma nem). Ing Jawa, ana telung pathet. Pathet iku kaperang dadi pathet nem, pathet sanga, lan pathetmanyura. Urutan iki umume kanggo pagelaran wayang. Laras pelog nduweni gatra-gatra 1 23 4 5 6 7 (ji ro lu pat ma nem pi). Ing Jawa, ana telung pathet. Pathet iku kaperang dadi paht etnem, pathet lima, lan pathet barang.

Piranti gamelan Jawa bisa dikelompokake dadi 4 bageyan yaiku gongan, balungan, panerusan, lan kendhang. Gong, kempyang, kethuk, kempul lan kenong menika kalebu gongan. Balungan iku rangkeyan melodi ing gamelan. Dadi ing jinis musik gamelan iki inti melodine ana ing rangkeyan swara balungan iki. Sing kalebu balungan yaiku saron panerus, saron barung, demung lan slenthem. Saron demung utawa asring disebut demung iku salah sawijining piranti gamelan Jawa sing ditabuh lan mlebu kelompok piranti saron. Iki jinis saron paling gedhe ukurane, sing paling cilik peking sing tengah-tengah saron barung tembe demung. Ana 2 jinis saron demung yaiku pelog demung lan slendro demung. 

Piranti-piranti gamelan cacahe ana 11, yaiku :

1. Kendhang

                Kendhang nglayani utama kanggo nyetel irama. Kendhang iku rungdening tangan, kanthi ora ana alat. Remaja jinis cilik diarani ketipung, tengah sing diarani kendang ciblon /kebar. Pasangan ketipung ana siji liyane sing disebut kendang gedhe sing disebut kendang kalih. Kendang 2 diputer kanthi tembang utawa gendhing kanthi alus, kayata ketawang, kalhuk loro, lan rancak ladrang dadi. Bisa uga dimainke kanthi cepet ing pambuka lagu jenis lancaran, ladrang irama tanggung jawab. Kanggo muter kendhang,mbutuhake wong sing jero ngenani budaya Jawa, lan dimainake kanthi perasaan insting saka pemain,mesthine karo aturan sing ana

            2. Demung, Saron, Peking

          Piranti kasebut ana ing wujud kunci kanthi enem utawa pitung slats (oktaf) sing ditumpangi ing bingkai kayu sing duwe fungsi minangka resonator.  Miturut ukuranlan fungsi, ana telung jinis saron: -demung (paling gedhe), - saron(Medium) lan, - peking (paling cilik).

a. Demung 

     Alat iki gedhe lan beroktaf tengah. Demung muter balungan gendhing ing papan sing dawane.Umumé, siji piranti gamelan duwe siji utawa loro demung. Nanging ana gamelan ing istana sing duwe luwih saka loro demung.

b. Saron

        Alat iki medium lan dhuwur beroktaf.Seperti demung, saron barungmuter balungan ing wilayah singdiwatesi. Ing teknik kecenderunganganjaran, rong lagu saron muter singcepet. Sawijining set gamelan duwe rong saron, nanging ana luwihgamelan lan rong saron.

c. Peking 

        Saron beroktaf sing paling cilik lansing paling dhuwur.Iki lagu utawa peking panon nyanyilagu kontinental kaping pindho utawakaping papat

        3. Gong 

    Gong nandhani awal lan pungkasangendhing lan menehi rasakeseimbangan sawisé tembanggendhing panjang.Gong wigati banget kanggo nandhani pungkasaning grup dhasar lagu,supaya grup kasebut dhewe (yaikuukara tembang antarane rong pemukul) diarani gongan.

        4. Kempul 

    Kempul iku salah sijiné perangkat gamelan Jawa sing ditabuh kanthi cara digantung kaya racaké perangkat gong. Kempul iki cacahé gumantung saka larasé (pelog lan slendro, nanging kadhang kala ora komplit. Saben laras sléndro lan pelog nduwéni 6 utawa 10 kempul. Wujude kaya gong nanging ukuran luwih cilik, rainé rata lan pérangan tengah ana pêncuné, ukuran diameter umum kira-kira 45 cm. Kempul ngeto'ake swara sing luwih dhuwur tinimbang gong, kempul sing ukurane luwih cilik swarane luwih dhuwur manèh.

        5. Bonang

        Bonang iku perangkat gamelan Jawa kang ditabuh. Bonang iku diso'ake langsung ing wilah kayu lan diayun ing loro sisi ngisore. Ana 2 jinis bonang yaiku, bonang barung lan bonang penerus.Wujud bonang iki meh padha kempyang ning tonjolan ing tengahe luwih dhuwur. Tabuh bonang digawé saka kayu kang rada empuk, wujude dawa, ing salah siji pucuke rada gedhé tinimbang pucuk liyané, lan ing pucuk kang gedhé iku diblebet tali. Ing grobogan utawa rancak, bonang iku ditata dadi rong baris masing-masing ana 7, dadi cacahe kabèh ana 14 ning kadang uga ana kang 12.

        6. Slenthem

        Slenthem iku piranti gamelan Jawa kang ditabuh. Slenthem iku disokaké ing panggon kang fungsiné kaya ayunan lan ing ngisoré ana tabung utawa silinder kanggo ngetokaké gema swarané. Miturut konstruksiné, slenthem iku kalebu kulawarga gendér; utawa dijenengi gendèr panembung. Nanging slenthem duwèni bilah padha karo bilah saron; Slenthem oktafé paling ngisor yèn ing golongan instrumèn saron. Kaya demung lan saron barung, slenthem mainaké lagu balungan karo wilah kang winates.

        7. Kethuk-kenong 

        Kethuk iku salah siji perangkat gamelan Jawa kang ditabuh. Bedha karo gong kang digantung, kenong iku diso'ake ing enggon kang fungsine kaya ayunan, dadi cara ngeso'ake mirib karo kenong, bonang lan kempyang.

Kelas 12 (Teks Eksposisi)

 TEKS EKSPOSISI

Pangerten

        Karangan eksposisi miturut Aceng Hasani (2005 : 30) yakuwe minangka tulisan kang asring dipigunakake kanggo nulisake panemu ngilmiah lan ora mbudidaya mikut panemune pamaos. Ing karangan eksposisi, pamaos ora dipeksa kanggo nampa lan ngugemi panemune penulis/panganggit. Pamaos bisa nolak lan bisa nampa apa kang dikandhahake penulis.

        Karangan eksposisi minangka karangan kang nduweni ancas kanggo menehi informasi karo babagan apa bae saengga miyarake panemune pamaos. Karangan eksposis nduweni sifat ngilmiah/non fiksi. Sumber karangan bisa pikoleh saka kasile pengamatan, panaliten, uga pengalaman. Paragraf ing eksposisi ora tansah kaperang ing bageyan-bageyan pambuka, pengembangan lan panutup. Bab minangka kuwi gumantung sekang sipating karangan lan ancas/tujuan kang bakal ginayuh.

A. Topik-topik ing karangan eksposisi

1. 1. Data faktual, tegese bener-bener kedadeyan, ana lan bisa asipat historis magepokan karo kepriwe carane sawijining alat makarya lan kanggo gawe, kepriwe sawijining prastawa bisa kedadeyan lan sapanunggalane.
2. 2. Sawijining analisis utawa penafsiran objektif marang sawijining fakta.
3. 3. Fakta kang magepokan karo sawijining pawongan kang nduweni keyakinan kang teguh.
4. 
   

B. Tuladha urutan analisis paragraph eksposisi

1. 1. Urutan kronologis/proses. Biasane nulisake proses sawijining kang urutaning panggaweyan utawa kedadeyan (dumadining prastawa).
2. 2. Urutan fungsional.
3. 3. Urutan sebab akibat.
4. 4. Analisis perbandingan.
5. 
   

C. Langkah-langkah nulis karangan eksposisi

1. 1. Nemtokake tema.
2. 2. Nemtokake tujuan/ancas karangan.
3. 3. Milih data sing cocok karo tema.
4. 4. Nggawe kerangka karangan.
5. 5. Ngembangna kerangka dadi karangan kang utuh.

D. Langkah-langkah nggawe paragraf

        Pola ngembangkake paragraf eksposisi bisa paragraf maneka warna, watara liya ana pola    pengembangan paragraf proses kuwe ngemot wangsulan sekang pitakonan kepriwe makaryane, kepriwe carane makaryane (nggawe bab sing kaya minangka kuwe) kepriwe barang bisa kasusun, kepriwe bab kang mangkana bisa dumadi.

Ing ngisor kiye cara penulisane :

1. 1. Panulis kudu mangerteni peprincine kanthi sekabehane.
2. 2. Mbagi lan milah perincine sekang tahap-tahap kedadeyane

E. Ciri-ciri paragraf eksposisi

1. 1. Ngemot ide utawa gagasan lan panemune panulis ngenani masalah tartamtu nanging tetep objektif.
2. 2. Nduweni ancas nambah pengetahuan pamaca tanpa nduweni teges mikut.
3. 
   

F. Jenis-jenis paragraf eksposisi

1. 1. Paragraf eksposisi definisi.
2. 2. Paragraf eksposisi proses.
3. 3. Paragraf eksposisi ilustrasi.
4. 4. Paragraf eksposisi klasifikasi/pengelompokan.
5. 5. Paragraf eksposisi perbandingan/pertentangan.
6. 6. Paragraf eksposisi laporan.

Kelas Percepatan (Teks Iklan Basa Jawa)

 TEKS IKLAN BASA JAWA

(PARIWARA)

A. Pangerten Pariwara/Iklan

        Pariwara inggih menika sawijining pesen babagan barang/jasa kang digawe dening produsen kang diandharake lumantar mediya (cetak, audio, elektronik) utawa papan panggonan umum kang
ditujokake marang bebrayan agung.

B. Titikan/ciri-ciri Pariwara/Iklan

• Ukara cekak aos.
• Basa prasaja, gampang ditampa lan dingerteni.
• Tulisan lan gambare narik kawigaten.

C. Media Pariwara/Iklan

• Pariwara Audio : Pariwara kang disampekake kanti nganggo swara tuladhane iklan radio.
• Pariwara Visual : Pariwara kang disampekake nggango tulisan utawa gambar kang bisa diamati kanti mripat tuladhane baliho.
• Pariwara Audio Visual : Pariwara kang disampekake nggango tulisan/gambar uga swara kang bisa di rungoake lan di deleng tuladhane iklan TV.
• Pariwara Cetak : Pariwara kang disampekake kanthi teknik cetak.

D. Jenis Pariwara/Iklan

1. Pariwara adhedhasar Ancase/tujuane

Jenis pariwara iki kaperang dadi loro yaiku :

    a. Pariwara informatif

        yaiku pariwara kang duweni paugeran:

        1.) Duweni ancas mujudake kesadaran lan pangerten bab produk utawa kaluwihane                  saka produk kang wis ana.

        2.) Ngandharake tata cara panganggone

        3.) Menehi informasi rega lan kemasane produk

    b. Pariwara persuasif\

        yaiku pariwara kang duweni paugeran :

        1.) Duweni ancas nyiptakake kasenengan, ngajak, lan keyakinan saengga konsumen                   gelem tuku lan nggunakake produk.

        2.) Mengaruhi masyarakat milih sawijining merk tertamtu.

        3.) Mengaruhi masyarakat supaya nuku barang kang ditawakake.

2. Pariwara umum

Kang kalebu jenising pariwara iki ing antarane yaiku :

        a. Pariwara tanggung jawab sosial

            yaiku pariwara kang ancase kanggo nyebarake piweling kang sipate informatif supaya duweni                tanggung jawab marang perkara sosial.

        b. Pariwara bantahan

            yaiku pariwara kang digunakake kanggo mbantah utawa nglawan isu kang ngrugekake pihak-                pihak tertamtu. 

3. Pariwara khusus

Jenising pariwara khusus ing antarane yaiku :

    a. Pariwara cetak, yaiku pariwara kang digawe lan dipasang kanthi migunakake teknik cetak

    b. Pariwara elektronik, yaiku pariwara kang dipasang ing media elektronik kaya TV lan radio.

    c. Pariwara komersial, yaiku pariwara bisnis kang duweni ancas supaya entuk kauntungan ekonomi.

    d. Pariwara nonkomersial, yaiku pariwara kang digunakake kanggo ngandharake informasi lan                    dhidhik masyarakat. 

4. Pariwara kang nganggo dhasar sasaran

Jenising pariwara iki ing antarane yaiku :

    a. Pariwara lokal : pariwara masyarakat kang sasarane ing wilayah lokal, kaya padesan utawa                     kabupaten.

    b. Pariwara regional : pariwara kang sasarane luwih saka siji wilayah lokal.

    c. Pariwara nasional : pariwara kang target sasarane kabel wilayah saknegara.

    d. Pariwara internasional : pariwara kang target sasarane masyarakat antar negara.

E. Nulis Pariwara

Carane nggawe iklan sing apik kudu nggatekake babagan ing ngisor iki yaiku:
a. Sing dituju kudu cetha, 
b. Sing ngirim kudu cetha, 
c. Barang utawa jasa sing ditawakake kudu cetha, 
d. Narik kawigaten sing maca, 
e. Nuwuhake rasa pengin tuku, 
f. Nuwuhake rasa pingin nduweni barang sing ditawakake, 
g. Bisa nggawe sing maca tuku barang sing ditawakake, 
h. Nggunakake slogan utawa sesanti kang gampang ditampar langsung dieling-eling.

Tuladha Pariwara:

Pertemuan ke-5 Kelas 12 (Busana Adat Jawa)

Busana / Rasukan Adat Jawa

Rasukan adat Jawa utawa busana adat Jawa umum/kaprah diarani rasukan kejawen sing wis ana wiwit jaman mbiyèn lan wiwit kebentuk jangkep ana ing jaman karajan Demak. Saliyané rasukan kejawen uga ana rasukan surjan, rasukan mesiran, rasukan basahan lan rasukan gedhog.

Saben-saben jinis rasukan Jawa iki nduwé teges parumpamaan utawa pralambang kang jumbuh/gathuk kalawan aji-aji luhur filosofi Jawa.

Lumrahé/kaprahe rasukan Jawa kapérang dadi 4 pérangan ya iku:

1.      Perangan ndhuwur

2.      Perangan tengah

3.      Perangan mburi

4.      Perangan ngisor

 

1.      Perangan Ndhuwur

a.       Blangkon / iket / udheng

Blangkon iku sajinis panutup sirah kanggo wong priya sing kagawé saka bahan kain bathik utawa lurik. Blangkon sajatiné wujud modhèren lan praktis saka iket. Ing busana tradhisional adat Jawa lan adat Sundha blangkon dianggo minangka pasangan karo busana beskap.

Ana sawatara jinis blangkon miturut adat ing papan panggonan tinamtu. Jinis blangkon antarané:

·         Blangkon Sala, saka bahan bathik ora nganggo mondholan (trèpès).

·         Blangkon Yogya, nganggo mondholan.

·         Blangkon Kedhu.

·         Blangkon Banyumas.

·         Blangkon Sundha, saka bahan bathik, ora nganggo mondholan.

Mondholan, iku wangun sing njendhol ing samburiné blangkon, makili modhèl rambut priya sing kerep dibundhel ing mburi. Blangkon modhèl trèpès, iku wujud sing umum blangkon gagrag Surakarta. Gaya iki minangka modhifikasi saka gaya Yogyakarta, amarga akèh-akèhé priya saiki arambut cendhak. Modhèl trèpès iki digawé kanthi njait langsung mondholan ing pérangan mburi blangkon. Saliyané saka suku Jawa , ana uga sawatara suku sing migunakaké panutup sirah sajinis blangkon nanging béda wujudé, ya iku suku Sundha, suku Madura, suku Bali, lan sapanunggalané.

Filosofi blangkon/iket/udheng

Supaya menungsa iku sayogyane nduweni pikiran kang kenceng, ora gampang goyah, mung amarga situasi utawa kahanan kang ora ndukung

2.      Perangan Tengah

a.       Rasukan utawa klambi

b.      Benik

c.       Lonthong

d.      Epek

e.       Timang

3.      Perangan Mburi

a.       Curiga

b.      Warangka

4.      Perangan Ngisor

a.       Bebed

b.      Jarik lan wiron

c.       Canela