Minggu, 11 Oktober 2020

Kelas 11 (Teks Eksposisi Adat Tradisi Mantu)

 ADAT TRADISI MANTU




A. Pangertosan

        Adat tradisi jawa samenika sampun kalestarekaken dhateng masyarakat, salah satunggaling inggih menika upacara adat mantu. Para tiyang sepuh ingkang nggadhahi putra-putri kang sampun siap ameh-amehan kedah mangertosi lan migunakake rerakaning cak-cakaning tatacara adat ingkang sampun kasusun dening budaya.

        Upacara penganten adat jawa iku sawijine Upacara sakral adat jawa kang duwe urut-urutaning upacara lan tata cara kang wis pakem. Upacara pengantenan iki nglambangake pertemuan antarane penganten putri lan penganten kakung ing swasana kang mligi lan di lambangake dadi pasangan raja lan ratu.

B. Urutaning Tradisi Mantu

       Rerangkening inti upacara umume diselenggarakake ing daleme penganten putri yaiku kang  nganakake pahargyan mantu yaiku wong tuwa utawa kulawarga penganten putri. Nanging, tetep dibiyantu kulawarga penganten kakung. Rerangkening upacara pengantenan adat jawa iku seje – seje miturut dhaerah uga diselenggarakake salaras kahanan ekonomi sosial kaluwargane.

Rerangkening upacara pengantenan kang pakem nglimput 16 Upacara, Yaiku :

1. Lamaran

        Upacara lamaran yaiku upacara kanggo nrima kulawarga calon penganten kakung ing daleme calon penganten putri. Upacara iki dadi tandha menawa wong tuwa utawa kaluwarga manten putri sarujuk yen putrine di dadekake pasangan kaleh manten kakung. Ing acara lamaran iki biasane sekalian kanggo nentokake dino utawa tanggal penyelenggaraane rerangkeyan upacara liyane.


2. Siraman 

Acara Siraman yaiku upacara kang sejatine dadi pralambang kanggo ngresikake jiwane calon penganten. Upacara iki diselenggarakake sedina sadurunge ijab kabul lan dilakokake ing omahe dhewe-dhewe calon manten. Siraman katindakake dening ibune calon penganten, budhe, bulik, lan mbah putrine.


3. Midodareni

        Tembung Midodareni asale saka basa jawa yaiku Widodari utawa Bidadari ing basa Indonesia. Oleh menika Midodareni yaiku upacara kang ngandhung makna menawa bengi sadurunge acara pengantenan iku, kabeh widodari mudhun saka suwarga aweh pangestu uga penganten putri bakal dadi ayu kaya widodari. Ing acara iki penganten putri ora oleh metu saka kamar wiwit jam 6 sore nganti tengah wengi lan dikancani dening sadulur – sadulure putrine.


4. Srah-Srahan
        Srah-srahan iku diarani  uga “asok tukon” yaiku kluwarga kakung nyerahkake ubarampe lan beaya kang bakal kanggo ngleksanakake pesta pengantenan. Srah-srahan iku uga duwé ancas kanggo ngènthèng-ngènthèngi sanggané kulawarga mantèn putri supaya ora kabotan anggoné nyiyagakaké apa kang dibutuhaké nalika mantu.  Mula saka iku uga ana sing ngarani yèn srah-srahan iku diarani sanggan kang asale saka tembung sangga .


5. Ijab Qobul
        Ijab Kabul yaiku sawijine rerangkening pengantenan kang nuduhake menawa penganten kakung kuwi ngucapkake janji ing ngendi kuwi didelok karo wong akeh kanggo saksi menawa nikahipun sampun sah.


6. Panggih
        Ing acara iki kembang mayang digawa metu saka omah lan dilehkake ing prapatan cedhak omah kang tujuwane kanggo gusir roh jahat. Upacara Panggih dhewe yaiku tetemune penganten putri lan penganten kakung saperlu nerusakake upacara balng suruh, wiji dadi, pupuk, sinduran, timbang, kacar kucur, dhahar klimah, mertui, lan sungkeman.


7. Upacara Balang Suruh
        Upacara balang suruh yaiku upacara kang dadi pralambang sih katresanan lan kasetiaan ing antarane penganten kakung lan putri.


8. Upacara Wiji Dadi
        Upacara Wiji Dadi yaiku uapacara mingangka penganten kakung ngidak endhog pitik nganti pecah, banjur penganten putri ngumbah/ngresiki sikile penganten kakung nganggo banyu kembang. Upacara iki uga dadi pralambang sawijining kepala kulawarga sing tanggung jawab mrig kulawarga.


9. Pupuk
        Upacara Pupuk yaiku upacara dene ibu penganten putri ngusap-usap sirah/mustaka mantu kakung lan menehi ngombe minangka tandha eklas nampa dadi bageane kulawarga. 

    
10. Sinduran
        Upacara Sinduran yaiku Lumampah alon-alon penganten kakung lan penganten putri kanthi nyampirake kain sindur kang ditarik kalih bapake penganten putri minangka tandha penganten sakloro wis di tinampa dadi kulawarga.

11. Bobot Timbang
        Upacara Timbang yaiku minangka penganten kakung lan putri lungguh ing pangkone bapake penganten putri kang dadi pralambangan sih katresnane wong tuwa marang anak lan mantune saha besan.

12. Kacar-Kucur
        Kacar-kucur yaiku Upacara kang migunakake awujud dhuwit receh, beras, lan ubarampe liyane kang dikucurake ana pangkone penganten putri minangka pralambang aweh nafkah.

13. Dhahar Klimah
        Dhahar Klimah yaiku upacara kang dilakoni kanti cara penganten kakung lan penganten putri dhahar dulang dulangan minangka kang dadi pralambang penganten kakung lan putri bisa urip seneng lan susah kanthi bebarengan.

14. Sungkeman
        Sungkeman yaiku Penganten kakung lan penganten putri sungkem nyuwun pangestu marang wong tuwa.

15. Mertui
        Mertui yaiku upacara kang dilakoni kanthi cara wong tuwane penganten putri methuk wong tuwane penganten kakung ing ngarep omah lan bebarengan tindak ing acara resepsi.

16. Kenduri/Resepsi
        Keduren utawa resepsi yaiku puncake acara pengantenan kang duweni makna upacara slametan, slamet amarga acarane inti ijab kabul wis sampun diselenggarakake, lan biyasane ing acara iki pasangan penganten nrima ucapan slamet saka kerabat, kanca, uaga kabeh sing hadir ing acara pengantenan.







Minggu, 06 September 2020

Pertemuan ke 6 Kelas 11 (Teks Eksposisi)

 

KARANGAN TEKS EKSPOSISI


A. Pangerten Teks/Karangan Eksposisi

Karangan eksposisi yaiku karangan sing ngudharakake pikiran pokok ingkang njembarake wawasan utawa nambah informasi marang awake dewe.

Karangan eksposisi minangka karangan kang nduweni ancas kanggo menehi informasi karo babagan apa bae saengga miyarake panemune pamaos. Karangan eksposis nduweni sifat ngilmiah/non fiksi. Sumber karangan bisa pikoleh saka kasile pengamatan, panaliten, uga pengalaman. Paragraf ing eksposisi ora tansah kaperang ing bageyan-bageyan pambuka, pengembangan lan panutup. Bab minangka kuwi gumantung sekang sipating karangan lan ancas/tujuan kang bakal ginayuh.

Tujuan karagan eksposisi yaiku kanggo ngangsu kawruh utowo nambah ilmu, definisi, metode, lan sepadane.

Cara nulis karangan eksposisi, yaiku:

1.     nemtokake tema utowo uderan perkara sing arep ditulis

2.     nemtokake tujuan penulisan karangan eksposisi

3.     ngumpulke data saka maneka sumber

4.     nyusun kerangka karangan

5.     ngembangake kerangka nganti dadi karangan ingkang wituh


Bab kang diinformasekake ing karangan/wacana eksposisi bisa awujud:

·         Data faktual;

·         Sawijining analisis utawa penapsiran obektif marang saprangkat fakta;

·         Fakta ngenani pawongan kang gondhelan kenceng marang sawijining keyakinan.


Jenis-jenising karangan eksposisi yaiku:

·         eksposisi definisi

·         eksposisi klasifikasi

·         eksposisi ilustrasi

·         eksposisi perbandingan

·         eksposisi proses

·         eksposisi laporan

Topik-topik kang lumrah ditulis sajrone karangan eksposisi yaiku:

·         Teknologi

·         Seni lan Budaya

·         Sejarah

·         Hukum

·         Ekonomi

·         Lingkungan, lan liya liya

Ciri-ciri paragraf eksposisi, yaiku  :

1.     Ngemot ide utawa gagasan lan panemune panulis ngenani masalah tartamtu nanging tetep objektif.

2.     Nduweni ancas nambah pengetahuan pamaca tanpa nduweni teges mikut.

Jumat, 21 Agustus 2020

Pertemuan ke-4 Kelas 11 (Sesorah)

 

                                Sesorah

                              (Pidato Basa Jawa)




1. Pangerten 

Sesorah yaiku micara gagasan utawa panemu sarana lisan ana ngarepe wong akeh. Sesorah ana ing Bahasa Indonesia jenenge pidato. Sesorah iku katindhaake ana ing acara formal. Sesorah katindakake wong jawa utamane menawa ana upacara adat. Upacara adat kang butuhake acara sesorah yaiku :

a. Upacara mantenan jangkep.
b. Sunatan ( Supitan )
c. Upacara sedekah gunung, lan sapanunggalane.

2. Jenis Pidhato/Sesorah
a. Miturut Gunan,

Sesorah kabagi dadi pirang-pirang jinis, yaiku : sabdatama (sesorah tunggal), pambagyaharja(mahargya rawuhe tamu), tanggap wacana  (sesorah kang kudu antuk tanggapan)

b. Miturut Ancase pidato
1. Atur pambagya : sesorah kangge nampi rawuhipun para tamu,wonten ing acara menapa kemawon,umpaminipun:ing pahargyan (pesta),sukuran, lsp
2. Alur kabar,pawarta utawi informasi
Informasi saget arupi palapuran utawi nyariosaken satunggale bab dhateng pamiaraa, pramila bab i gkang kawedharaken kedah gamblang/cetha.
Tuladha:sesorah ing rapat,promosi barang,lansakpanunggalane.
3. Atur panglipur/hiburan ( ancasipun supadoa ingkang mirengaken remen penggalihipun)
Tuladha:ing layatan, atut saking pambela sungkawa.
4 .Pangajak
Ancasipun supados ingkang mirengake pitados.kapilut manahipun saengga purun nindakaken menapa ingkang dipunwedharaken.
Tuladha: Panyuluhan Kesehatan

 

3. Perangane Sesorah
Supados anggenipun sesorah saget runtut,prayogane mangerteni rantamane sesorah.rantamane sesorah yaiku :
A. Uluk Salam (nuqun,kulanuwun, sugeng ndalu lan sanese )
B. Purwaka ( puji syukur kagem gusti lan panuwun kagem para tamu)
C. Isi / wigatining atur ( ngandarake ancasing acara kang dipuntindakaken)
D. Pangarep - arep ( panyuwun utawi pangajeng - ajeng saking tiyang kang kagungan kersa dhateng para tamu )
E. Panutup/wasana (isi atur panuwun )

4. Cengkorongane Sesorah
Urutane Cengkorongan
a. Salam pembuka ( ngucapake uluk salam)
b. Purwaka(isine ucapan syukur)
c. Isi/wigatining atur( bab apa wae kanv badhe diaturaken )
d. Pangarep - arep ( isine bab lang disuwunake marang para tamune umpamane donga lan pitutur.

e. Panutup (ngucapake pangapunten)

f. Salam Panutup

 

5. Bab Sing Perlu Digatekake Nalika Sesorah

a.   Wicara  = ing bab rumpaking basa kudu ngerti keadaan papan saha swasana. Basa kang digunakake kudu cpcpg/jumbuh/gathuk karo swasana sing lagi diadhepi

b.   Wiraga  = nalika sesorah becike nggunakake busana kang sopan lan kudu selaras karo tujuan sesorah lan kahananipun, sumringah, raos seneng, lan konsentrasi.

c.   Wirama = wanggone ngucapke sesorah kudu jelas, wirama sesorah nalika ing manton bedo karo sesorah ing kesripahan. Anggone ngucapke ora kecepeten supaya gampang dipahami.

d.   Wirasa  = wong kang sesorah kudu duweni rasa mantep lan teteg, madhep marang pamirsa dan konsentrasi.

 

 

TULADHA SESORAH

 

Assalamualaikum Wr.Wb

 

Nuwun,para pinesepuh ingkang satuhu luhuring kawruh,Bapak Kepala Desa sapamongipun ingkang satuhu kinurmatan, Para Ketua RW saha Ketua RT ing wewengkon desa Sukamulyamriki ingkang satuhu luhuring budi,Ketua BPD saha para anggotanipun ingkang winantu ing bagya mulya. Mboten supe para kadang pengurus saha anggota karang taruna ingkang kula tresnani.

Langkung rumiyin sumangga kita sesarengan ngonjukaken puji syukur dhumateng Gusti ingkang Maha Agung nun inggih Allah SWT ingkang sampun paring pinten pinten kanikmatan,karohmatan,kaberkahan,saha kasarasan dhumateng kita,saengga ing wekdal menika kita saged makempal ing mriki kanthi boten wonten pambengan satunggal menapa

Sagung para rawuh ingkang satuhu kinurmatan

Kula ingkang pitados dados sesepuhing para kadang pengurus karang taruna”Mugi Rahayu” ing Desa Sukamulya,ngaturaken agunging panwun dumatheng sagung para rawuh sedaya ingkang sampun kersa nglonggaraken wekdal netepi uleman kula kangge ngrawuhi adicara menika.

Salajengipun kula ugi ngaturaken gungig panuwun dhumateng Bapak Kades ingkang sampun paring idin kangge ngawontenaken adicara dinten menika.

Mboten supe kula ugi ngaturaken agunging panuwun ingkang tanpa pepidhan dhumateng sagung para rawuh ingakng sampun kepareng paring pambiyantu awujud menapa kemawon,ingkang sedaya kala wau andadosaken gancaring adicara dinten menika.

Bapak-bapak,Ibu-ibu,para rawuh sedaya kakung miwah putri ingkang satuhu luhuring budi.

Minangka sesulihipun para kadang pengurus kula nyuwun gunging samodra pangeksami mbok bilih anggenipun ngawontenakan adicara menika kathah kekiranganipun,kiranging suba sita ,kirang papan palenggahan saha ubarampe sanesipun,sepisan malih kula nyuwun gunging samodra pangaksami.

Para pilenggah ingkang kinurmatan.

Panjenengan sedaya kula aturi rawuh ing ngriki amargi kula sekanca saking paguyuban karang taruna badhe ngaturi priksa babagan program-program ingkang sampun karancang ing taun menika. Salah satunggaling inggih menika ngugemi panywunipun para mudha ing Desa Sukamulya ingkang kepengin nggadhahi lapangan olahraga bal-balan ingkang sae supados saged kangge gladhen utawi latihan olahraga kanthi sekeca,sak saged-saged nggadhahi lapangan ingkang selaraskalian standar nasional.

Pramila ing kalodhangan menika kula nggadhahi pangajeng-ajeng mugia pepanggihan ing dalu menika saged kangge ajang pirembagan saha penggalihan kados pundi saenipun supados pepenginanipun para mudha menika saged kasebadan. Utaminipun dhumateng Bapak Kades saha ketua BPD ingkang kagungan wenang,kula nyuwun pamrayogi,kawicaksanaan saha panyengkuyungipun. Wonten unen-unen”Anak polah Bapa kepradhah” tegesipun menawilare nggadhahi pepenginan,tiyang sepuhipun kedah tumut menggalihaken.

Kados namung semanten ingkang saged kula aturaken wonten ing ngarsa  panjenengan sedaya,bilih kathah atur kula ingkang mboten mranani penggalih,kula nyuwun agunging samodra pangaksami.

Nuwun..... Wasalamualaikum Wr.Wb

 

Rabu, 12 Agustus 2020

Pertemuan ke-3 Kelas 11 (Novel Basa Jawa)

 

Pengerten Novel Miturut Para Pakar 


  1. Novel yaiku wujud sastra paling populer ing donya. Wujud karya sastra iki paling akeh dicetak lan paling akeh sumebar, lantaran daya komunitase kang amba ing sajrone masarakat. (Jakob Sumardjo) 
  2. Novel yaiku wujud karya sastra kang dumadi saka rong unsur, yaiku unsur intrinsik lan ekstrinsik kang kaloro unsur kasebut gegandhengan jalaran duweni daya pangaribawa gedhe kanggo nglairake karya sastra. (Rostamaji lan Agus Priantoro) 
  3. Novel yaiku karya sastra kang awujud prosa kang duweni unsur-unsur intrinsik. (Paulus Tukam) 
  4. Novel yaiku rerangken kang awujud gancaran (prosa) kang dawa ngandhut rerangken crita bab panguripan sawijining wong lan wong ing sakupenge kanthi nonjolake watek lan sipate saben paraga. (Kamus Besar Bahasa Indonesia)

Jenis-jenis Novel 

Miurut jinie, novel iku ana 2 yaiku: 
  • Novel Serius, Novel serius yaiku novel kang surasane bisa manungsakake manungsa pamaca. Tegese, wong kang maca bisa dadi pribadhi kang luwih becik Novel serius nduweni piguna sosial (bisa nggulawenthah wong tuwa utawa masyarakat supaya dadi manungsa kang luwih prasaja) 
  • Novel Hiburan, Novel hiburan yaiku novel kang ngatonake unsur hiburane saengga pamaca rinasa enak kepenak, agawe gayeng pamaca kanggo ngrampungake novel kasebut Novel hiburan nduweni piguna personal (ora nggatekake carane “mulang” pamaca, bab paling wigati kang digatekake yaiku bisa narik kawigatene pamaca lan gawe pengin ngrampungake anggone maca.


Unsur Novel 

a. Unsur Ekstrinsik

 Unsur ekstrinsik yaiku unsur sajabane karya fiksi kang duwe pengaruh laire karya sastra, nanging ora klebu bagean fiksi 

b. Unsur Intrinsik 

• Tema
   Tema yaiku dhasare crita utawa gagasan umum saka sawijining novel. 
• Alur (Plot) 
  Alur yaiku gegayutan antar prastawa kang duweni sipat sebab akibat lan runtut (kronologis) 
• Wewatek 
  Wewatek yaiku teknik penganggit nyawisake paraga-paraga sajrone crita saengga bisa ditepangi kepiye watek paraga kasebut 
• Latar
   Latar yaiku pathokan kang duweni pangerten panggon, wektu, lan kahanan minangka papan dumadine prastawa-prastawa kang dicritakake.

Kamis, 16 Juli 2020

Pertemuan ke-2 (Kelas 11) Serat wedhatama Pupuh Pocung

Serat Wedhatama kaanggit dening Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Arya (K.G.P.A.A) Mangkunegara IV ing Pura Mangkunegara Surakarta.Piyambake kang jumeneng minangka Pangageng Pura Mangkunegara kang kawentar minangka Pujangga Agung ing Surakarta.

Serat Wedhatama isine wedha (panuntun) marang kautaman.Kautaman ing serat kasebut dibabar lumantar satus pada kang kagelung dadi limang pupuh. Dene pupuh lan pada kasebut kaya ing ngisor iki :

 1.       Pupuh Pangkur                 :  14 pada

2.       Pupuh Sinom                     :  18 pada

3.       Pupuh Pocung                   :  15 pada

4.       Pupuh Gambuh                :  35 pada

5.       Pupuh Kinanthi                :  18 pada


Saiki semaken tembang Pocung kang ditembangake dening Bapak utawa ibu gurumu! Sabanjure tembangna bebarengan karo kanca kancamu sakelas! 

Tuladha tembang Pocung ing serat Wedhatama : 


Pocung 

Pada III

Beda lamun kang wus sengsem reh ngasamun Semune ngaksama
Sasamane bangsa sisip
Sarwa sareh saking mardi martotama

Pada IV
Taman limut durgameng tyas kang weh limput Kerem ing karamat
Karana karoban ing sih
Sihing sukma ngrebda sahardi gengira Pada V
Yeku patut tinulad-tulad tinurut Sapitudhira
Aja kaya jaman mangkin
Keh pra mudha mudhi dhiri rapal makna

Pada VI
Durung pecus kesusu keselak besus Amaknani rapal
Kaya sayid weton mesir
Pendhak pendhak angendhak gunaning jalma

Pada VII
Kang kadyeku kalebu wong ngaku-ngaku Akale alangka
Elok jawane den mohi
Paksa ngangkah langkah met kawruh ing mekah 

Pada VIII
Nora weruh rosing rasa kang rinuruh Lumeketing angga
Anggere pada marsudi
Kana kene kaanane nora beda

 

Semaken tembang pocung ing dhuwur mau,sabanjure ayo digoleki guru gatra,guru  wilangan lan guru lagune.kanggo pangeling eling guru gatra yaiku cacahing gatra saben sapada.guru wilangann yaiku cacahing wanda saben sagatra.lan guru lagu yaiku tibaning swara ig pungkasan gatra.Dene watake tembang pocung yaiku duwe surasa sakepenake ,sembrana parikena.gunane tembang pocung kanggo sembranan,cangkriman lan nyenengake ananging tembang pocung uga kerep di gunakake kanggo menehi piweling luhur kang becik.


PENUGASAN SEBAGAI PRESENSI

(Kelas 11) Serat wedhatama Pupuh Pocung